महाराष्ट्रात पुन्हा अवकाळी पावसाचा इशारा: शेतकरी आणि बाजारव्यवस्थेसमोर नवे संकट

अवकाळी पाऊस: हवामान बदलाचे वाढते वास्तव Maharashtra मध्ये गेल्या काही वर्षांत हवामानाच्या पॅटर्नमध्ये मोठे बदल दिसून येत आहेत. पारंपरिक ऋतूचक्र ढासळत असून अवकाळी पाऊस, गारपीट आणि अचानक तापमान बदल यामुळे शेती व्यवस्थेवर मोठा परिणाम होत आहे. यंदा रब्बी हंगामातील गहू, हरभरा, कांदा आणि भाजीपाला ही पिके काढणीच्या अवस्थेत आहेत. या टप्प्यावर पडणारा पाऊस थेट नुकसानकारक ठरतो. शेतकऱ्यांवरील परिणाम अवकाळी पावसामुळे: उभ्या पिकांचे नुकसान काढणी केलेल्या पिकांचे साठवणीत नुकसान बाजारात पुरवठा विस्कळीत उत्पादन खर्च वाढ विशेषतः कांदा आणि द्राक्ष उत्पादकांना मोठा फटका बसू शकतो. बाजारभावातील अस्थिरता पीकनुकसान झाल्यास: बाजारात तुटवडा दरवाढ ग्राहकांवर महागाईचा परिणाम तर काही वेळा अचानक मोठा पुरवठा झाल्यास दर कोसळतात. ही अस्थिरता शेतकरी आणि ग्राहक दोघांनाही तोट्याची ठरते. हवामान बदलाचा दीर्घकालीन प्रभाव हवामान तज्ञांच्या मते: पावसाचे वितरण असमान कमी दिवसांत अतिवृष्टी दीर्घ कोरडे कालखंड ही परिस्थिती कायम राहिल्यास पारंपरिक शेती पद्धती बदलणे अपरिहार्य होईल. सरकारची भूमिका राज्य प्रशासनाने पुढील उपाययोजना विचारात घेतल्या आहेत: पीकविमा योजनेची अंमलबजावणी गतीमान करणे नुकसानग्रस्त भागांचे पंचनामे आपत्कालीन मदत जाहीर करणे परंतु प्रत्यक्ष मदत वेळेत मिळणे हे मोठे आव्हान राहिले आहे. आर्थिक परिणाम शेती हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. पीकनुकसान झाल्यास: ग्रामीण उत्पन्न घट कर्जाचा ताण वाढ स्थानिक बाजारपेठांवर परिणाम याचा राज्याच्या एकूण अर्थव्यवस्थेवरही परिणाम होतो. लेखणी बुलंदचे विश्लेषण अवकाळी पाऊस ही आता अपवादात्मक घटना राहिलेली नाही — तो हवामान बदलाच्या नव्या वास्तवाचा भाग आहे. शेती व्यवस्थेला पारंपरिक पद्धतींपासून तंत्रज्ञानाधारित आणि हवामान-समर्थ पद्धतीकडे वळवणे आवश्यक आहे. शेतकऱ्यांना केवळ नुकसानभरपाई नव्हे तर स्थिर उत्पन्न आणि बाजार संरक्षण देणे हेच दीर्घकालीन समाधान आहे.